18 Δεκεμβρίου, 2025
by Η «έξυπνη γεωργία» (smart/digital agriculture) περιγράφει τη συστηματική χρήση ψηφιακών τεχνολογιών – αισθητήρων, δορυφορικών δεδομένων, λογισμικού διαχείρισης εκμετάλλευσης, τεχνητής νοημοσύνης και αυτοματισμών, ώστε οι αποφάσεις (πότε ποτίζω, πόσο λιπαίνω, πότε ψεκάζω, πότε συγκομίζω) να βασίζονται σε δεδομένα και όχι σε γενικούς κανόνες ή διαίσθηση. Η FAO αντιμετωπίζει τη «digital agriculture» ως ολοκληρωμένο σύστημα τεχνολογιών και δεδομένων που στηρίζει την παραγωγή, τη διαχείριση κινδύνου και τη βιωσιμότητα. (Open Knowledge FAO)
Οι τεχνολογίες που έχουν ωριμάσει και δίνουν μετρήσιμη αξία
Στην πράξη, ο κορμός της έξυπνης γεωργίας σήμερα είναι λιγότερο «ρομπότ που κάνουν τα πάντα» και περισσότερο η βελτιστοποίηση εισροών και η διαχείριση κινδύνου.
Αισθητήρες πεδίου και μετεωρολογικοί σταθμοί (έδαφος, υγρασία, θερμοκρασία, φυλλική υγρασία) τροφοδοτούν μοντέλα άρδευσης και φυτοπροστασίας.
Η τηλεπισκόπηση μέσω δορυφόρων και drones προσφέρει δείκτες βλάστησης, στρες και ομοιομορφίας αγρού, χρήσιμους για στοχευμένο έλεγχο και μεταβλητές εφαρμογές.
Τα συστήματα υποστήριξης αποφάσεων (DSS) μετατρέπουν κανόνες και μοντέλα σε πρακτικές ενέργειες, όπως τον προσδιορισμό του κατάλληλου «παραθύρου» επέμβασης για συγκεκριμένα παθογόνα.
Η μεταβλητή εφαρμογή (VRA) σε λίπανση, ψεκασμό ή σπορά μειώνει σπατάλες όταν υπάρχει ενδοαγροτική μεταβλητότητα.
Το λογισμικό διαχείρισης εκμετάλλευσης (FMIS) καλύπτει κόστος, αποθέματα, εργασίες, ιχνηλασιμότητα και κανονιστική συμμόρφωση.
Σε επίπεδο πολιτικής και ανάλυσης κινδύνου, το Συμβούλιο της ΕΕ αναδεικνύει τον ρόλο των ψηφιακών λύσεων στη μείωση ρίσκου που σχετίζεται με τον καιρό, τις ασθένειες και τη μεταβλητότητα των αγορών, καθώς και στη συνολική βελτιστοποίηση των πόρων.
Οι τεχνολογίες που έχουν ωριμάσει και δίνουν μετρήσιμη αξία
Η πιο σαφής αποτύπωση της κατάστασης προκύπτει από έρευνα πεδίου του Joint Research Centre (JRC) σε 9 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, με δεδομένα που συλλέχθηκαν την περίοδο Ιουνίου–Οκτωβρίου 2024.
Το 85% των εκμεταλλεύσεων δήλωσαν επαρκή κάλυψη internet στο αγρόκτημα και στα χωράφια, ενώ το 15% ανέφεραν ανεπαρκή συνδεσιμότητα.
Τα γενικά εργαλεία πληροφορικής είναι σχεδόν καθολικά: 93% χρησιμοποιούν τουλάχιστον ένα και 68% χρησιμοποιούν τρία ή περισσότερα.
Η υιοθέτηση εξειδικευμένων τεχνολογιών για καλλιέργειες ή κτηνοτροφία είναι σαφώς χαμηλότερη και άνιση, με ποσοστά περίπου από 3% έως 23% ανά τεχνολογία.
Η περίοδος 2008–2020 χαρακτηρίστηκε από έντονη αύξηση υιοθέτησης, όμως μετά το 2020 παρατηρείται επιβράδυνση, με τους παραγωγούς να δηλώνουν πιο συγκρατημένες προθέσεις επενδύσεων για την επόμενη πενταετία.
Για την γεωργία ακριβείας ειδικότερα, ευρωπαϊκές αποτυπώσεις δείχνουν περίπου 21% ποσοστό υιοθέτησης, με εφαρμογές όπως χαρτογράφηση αποδόσεων, μεταβλητές εφαρμογές, αισθητήρες και έλεγχο τμημάτων ψεκασμού.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η αγορά έχει ξεπεράσει το στάδιο της απλής ψηφιακής παρουσίας. Η επόμενη πρόκληση είναι η μετάβαση σε συστήματα που επηρεάζουν άμεσα τις καθημερινές αποφάσεις και οδηγούν σε αξιόπιστη εξοικονόμηση εισροών ή σε μεγαλύτερη σταθερότητα αποδόσεων.
Αυτοματοποίηση: από την υποβοήθηση προς την αυτονομία, αλλά όχι μαζικά ακόμη
Η αυτοματοποίηση στη γεωργία εξελίσσεται σταδιακά.
Η υποβοηθούμενη μηχανοποίηση, όπως τα συστήματα καθοδήγησης, ο έλεγχος τμημάτων και η τηλεμετρία, είναι πλέον διαδεδομένη όπου υπάρχει σύγχρονος μηχανολογικός εξοπλισμός.
Οι ημι-αυτοματισμοί, για παράδειγμα η αυτόματη ρύθμιση άρδευσης βάσει αισθητήρων και κανόνων, αυξάνονται κυρίως σε δενδρώδεις καλλιέργειες, θερμοκήπια και οργανωμένα ποτιστικά συστήματα.
Η πλήρης αυτονομία, όπως τα ρομποτικά συστήματα ζιζανιοκτονίας ή οι αυτόνομοι ελκυστήρες, είναι τεχνολογικά εφικτή αλλά παραμένει περιορισμένη λόγω κόστους, ζητημάτων ασφάλειας, ευθύνης, συντήρησης και ανάγκης για εξειδικευμένη τεχνική υποστήριξη.
Το JRC επισημαίνει ότι το κόστος αποτελεί καθοριστικό ανασταλτικό παράγοντα. Τουλάχιστον οι μισές τεχνολογίες χαρακτηρίζονται «ακριβές» από τους ίδιους τους παραγωγούς, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τα ποσοστά υιοθέτησης.
Η περίπτωση της Ελλάδας: διαθεσιμότητα τεχνολογίας, πρόκληση η κλίμακα και οι δεξιότητες
Η συμμετοχή της Ελλάδας στο δείγμα του JRC καθιστά τα ευρήματα για συνδεσιμότητα, κόστος και άνιση υιοθέτηση ιδιαίτερα σχετικά με το εγχώριο περιβάλλον. Παράλληλα, η ελληνική αγορά διαθέτει ενεργούς παρόχους υπηρεσιών έξυπνης γεωργίας, με ολοκληρωμένες πλατφόρμες αισθητήρων και συμβουλευτικής υποστήριξης, όπως το gaiasense.
Η διεθνής εμπειρία και η ελληνική βιβλιογραφία συγκλίνουν στο ότι η εκπαίδευση, η πρόσβαση σε γεωργικές συμβουλές και η χρηματοδοτική δυνατότητα επηρεάζουν καθοριστικά τη μετάβαση από το θεωρητικό ενδιαφέρον στη συστηματική χρήση τεχνολογιών ακριβείας. Η τεχνολογία από μόνη της δεν επαρκεί· απαιτείται ένα λειτουργικό οικοσύστημα που να περιλαμβάνει συμβούλους, συνεταιρισμούς ή ομάδες παραγωγών, τεχνική υποστήριξη, αξιόπιστα δεδομένα και κατάλληλα κίνητρα.
Δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη: αυξανόμενη δυναμική με προϋποθέσεις
Η τεχνητή νοημοσύνη υιοθετείται σταδιακά από τις επιχειρήσεις της ΕΕ και εκτιμάται ότι το 2025 περίπου το 20% των επιχειρήσεων με περισσότερους από 10 εργαζόμενους χρησιμοποιούν τεχνολογίες AI. Στη γεωργία, η AI αποδίδει ουσιαστικά μόνο όταν υπάρχουν επαρκή και ποιοτικά δεδομένα, σαφείς παραγωγικοί στόχοι και η δυνατότητα εφαρμογής των συστάσεων στο χωράφι μέσω κατάλληλου εξοπλισμού και οργάνωσης εργασιών.
Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι απλώς η συλλογή δεδομένων, αλλά η αξιοπιστία, η διαλειτουργικότητα και η πρακτική τους ενσωμάτωση στη ροή εργασίας της εκμετάλλευσης.
Ρεαλιστικοί στόχοι για την περίοδο 2025–2030
Με βάση τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά δεδομένα, ο ρεαλιστικός στόχος για τις περισσότερες αγροτικές εκμεταλλεύσεις δεν είναι η πλήρης ρομποτοποίηση, αλλά η σταδιακή και στοχευμένη ψηφιακή ωρίμανση. Αυτό περιλαμβάνει συστηματική παρακολούθηση καιρού, εδάφους και βλάστησης, τυποποίηση αποφάσεων μέσω DSS ιδίως στην άρδευση και τη φυτοπροστασία, μετρήσιμη μείωση εισροών χωρίς απώλεια απόδοσης, αυτοματισμούς εκεί όπου το οικονομικό όφελος είναι σαφές, καθώς και επένδυση σε δεξιότητες και συνδεσιμότητα, δεδομένου ότι ακόμη και στην ΕΕ ένα σταθερό ποσοστό εκμεταλλεύσεων αντιμετωπίζει προβλήματα πρόσβασης στο διαδίκτυο.
Η έξυπνη γεωργία στην Ευρώπη βρίσκεται σε μεταβατική φάση. Η βασική ψηφιοποίηση είναι πλέον ευρεία, όμως οι πιο εξειδικευμένες τεχνολογίες και η βαθιά αυτοματοποίηση παραμένουν άνισες και συχνά περιορίζονται από κόστος, συνδεσιμότητα και ελλείψεις δεξιοτήτων. Η ισχυρή πρόοδος της περιόδου 2008–2020 έχει δώσει τη θέση της σε πιο αργούς ρυθμούς, υποδεικνύοντας ότι τα εύκολα οφέλη έχουν ήδη αξιοποιηθεί. Η επόμενη φάση απαιτεί στοχευμένες πολιτικές, συνεργατικά σχήματα και ουσιαστική τεχνική υποστήριξη ώστε η τεχνολογία να περάσει από πιλοτικές εφαρμογές σε ευρεία και βιώσιμη κλίμακα.
Original by autoworkexpo.gr
Data Sources:
https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC141259
https://www.gaiasense.gr/en/knowledge-repository/smart-farming/
https://app.gaiasense.gr/en/gaiasense/ gaiasense – Ευφυής γεωργία
https://www.neuropublic.gr/en/smart-farming-gaiasense/
https://cordis.europa.eu/project/id/101059700/reporting
